Belgische reumatologie: een Europese geschiedenis om te herontdekken 🇧🇪💙
Wist u dat de Belgische reumatologie vanaf het begin een belangrijke pagina schreef in de Europese medische geschiedenis? Dankzij het gepassioneerde werk van Dr. Robert François kunnen we vandaag boeiende anekdotes en verhalen herontdekken, afkomstig uit zijn referentiewerk over de geschiedenis van onze discipline.
In dit jubileumjaar willen we deze historische pareltjes met u delen — om hulde te brengen aan hen die onze specialiteit hebben gevormd en om de sleutelrol van België in dit collectieve avontuur te benadrukken.
Enkele hoogtepunten uit deze reis:
- 1926: Na de oprichting van de Internationale Liga tegen Reuma (ILAR) was België een van de eerste die een nationale vereniging oprichtte.
- 1930: Luik ontving het tweede ILAR-congres, met delegaties uit 17 Europese landen en de Verenigde Staten. Een mijlpaal voor die tijd!
- EULAR na de oorlog: Belgische persoonlijkheden hebben zich onvermoeibaar ingezet om de Europese Liga tegen Reuma (EULAR) te versterken, en zo de wetenschappelijke inspanningen op het continent te verenigen.
- Een strijd voor erkenning: Onze voorgangers hebben zich binnen de Europese Unie van Medisch Specialisten (UEMS) ingezet om reumatologie als een volwaardige specialiteit te laten erkennen.
Gedurende dit jaar zullen we deze verhalen en anekdotes met u delen om samen dit unieke erfgoed te vieren.
Toen reumatologie geen grenzen kende: het erfgoed van de pioniers 🌍💡
Aan het begin van de 20e eeuw bestond reumatologie nog niet als afzonderlijke discipline. Het bevond zich ergens tussen de interne geneeskunde, balneologie en fysiotherapie. Toch begrepen enkele visionairs dat een grenzeloze ziekte een grenzeloze aanpak vereiste.
Het boek van Dr. Robert François dompelt ons onder in dit menselijke en wetenschappelijke avontuur, waar internationale samenwerking alles veranderde.
Drie figuren, drie levenspaden, één gedeelde ambitie:
🇳🇱 Jan van Breemen: De Volhardende Dromer. Deze Amsterdamse arts wachtte 12 jaar voordat zijn project werkelijkheid werd, vertraagd door de Eerste Wereldoorlog. In 1925 richtte hij uiteindelijk de Internationale Liga tegen Reuma (ILAR) op. Zijn motto? “Alleen ga je sneller. Samen kom je verder.”
🇬🇧 Robert Fortescue Fox: De Pragmatische Expert. Als eerste voorzitter van de ILAR revolutioneerde deze Britse specialist de medische hydrologie om gewonde soldaten uit de oorlog te rehabiliteren. Zijn benadering? Praktische oplossingen voor gebroken levens.
🇫🇷 Jacques Forestier: De Sportieve Wetenschapper. Als een pionier van de Franse reumatologie, bedacht hij innovatieve behandelingen. Maar wist u dat hij ooit zilver won in rugby op de Olympische Spelen van 1920 in Antwerpen? Een teamsgeest die hij ook in zijn wetenschappelijk werk toepaste.
🇧🇪 En wat was de rol van België in dit verhaal? Al in 1926 nam Dr. Isidore Gunzburg, een Antwerps pionier, de uitdaging van van Breemen aan. Hij richtte de Belgische Liga tegen Reuma op, waarvan de eerste algemene vergadering in 1927 in Brussel plaatsvond, met van Breemen zelf als aanwezige.
Deze traditie van uitwisseling, gesymboliseerd in 1929 door het tijdschrift Acta Rheumatologica, blijft vandaag nog steeds het DNA van onze vereniging.
Van de hydrologie van gisteren tot de biotechnologie van vandaag: de rode draad blijft samenwerking.
Kent u crenotherapie? 💧
Lang voor biologicals en radiologie vond de Belgische reumatologie haar wortels in het water. In de 18e eeuw was de behandeling van gewrichten gebaseerd op crenotherapie: het medisch gebruik van mineraalwater.
In het boek van Dr. Robert François over de geschiedenis van de reumatologie in België ontdekken we dat onze regio’s toen al voorliepen op deze “medische hydrologie”, de ware bakermat van ons specialisme.
Waarom was de 18e eeuw zo cruciaal voor ons?
- Spa, het wereldwijde epicentrum: Artsen zoals Edmond Nessel (1699) of Philippe de Presseux (1736) maakten van Spa de Europese referentie voor de behandeling van rachitis en podagra (jicht).
- Het ontstaan van de diagnose: Dr. Jean Philippe de Limbourg boekte in 1763 een grote doorbraak: hij slaagde erin om eindelijk een onderscheid te maken tussen “jicht” en”reuma”. Een hele prestatie voor die tijd, zonder enige vorm van beeldvorming of bloedonderzoek!
- Anatomische precisie: In 1770 definieerde Gilles Benoît Ponsart reuma al als een aandoening van de spieren en pezen, en identificeerde hij de eerste tophi.
Deze pioniers vertrouwden enkel op hun observatievermogen en de zuiverheid van onze thermale bronnen, maar ze legden hiermee de basis voor een methodisch begrip van musculoskeletale aandoeningen.
Onze 100e verjaardag vieren in 2026 betekent ook het eren van deze drie eeuwen Belgisch onderzoek.
Onafhankelijkheid en Eenheid: De strategische missie van het FWRO-FRSR 🇧🇪🔬
Eind jaren ’90 maakte de Koninklijke Belgische Vereniging voor Reumatologie (KBVR), onder het voorzitterschap van Professor Eric Veys, een moedige keuze: een eigen onderzoeksfonds oprichten om haar autonomie te waarborgen.
Maar naast het financiële aspect pakte dit fonds ook een typisch Belgische uitdaging aan: het doorbreken van de academische silo’s.
Waarom was dit model een schot in de roos?
1️⃣ Van isolatie naar samenwerking:
Historisch gezien werkten onze universiteiten vaak als onafhankelijke “eilanden”. Het FWRO fungeerde als een brug die onderzoekers uit het noorden en het zuiden van het land aanmoedigde om de krachten te bundelen. Deze synergie tussen Vlaamse en Waalse universiteiten is vandaag een van onze grootste wetenschappelijke troeven.
2️⃣ Een structuur op maat: Door een eigen instrument voor de KBVR te creëren, konden onze voorgangers onderzoeksprioriteiten definiëren die gericht waren op onze lokale realiteit, terwijl de steun van trouwe partners zoals de Rotary Clubs werd bestendigd.
3️⃣ De transparantie van de Koning Boudewijnstichting: Sinds 2009 wordt ons fonds beheerd door de Koning Boudewijnstichting — die dit jaar haar 50ste verjaardag viert. Dit partnerschap garandeert een onberispelijk ethisch en administratief beheer van elke gift of legaat.
De patiënt als uiteindelijk doel
Al dit structurele werk heeft slechts één doel: ervoor zorgen dat elke doorbraak die voortvloeit uit deze interuniversitaire samenwerking morgen leidt tot een betere zorg voor onze patiënten.
Onze 100ste verjaardag vieren in 2026 is het vieren van een verenigde en onafhankelijke Belgische wetenschap.
De viering van het vijftigjarig bestaan van de Belgische Vereniging voor Reumatologie (SBR) vormde een belangrijke institutionele mijlpaal, gekenmerkt door de toekenning van de titel “Koninklijke Vereniging” in 1976. Het verlenen van deze koninklijke benaming is een prerogatief van de Koning en wordt toegekend aan Belgische verenigingen die een ononderbroken bestaan van vijftig jaar kunnen aantonen, en die bovendien voldoen aan strenge beoordelingscriteria zoals een gezond beheer, een strikt niet-commercieel doel en een bewezen vitaliteit en stabiliteit. Deze prestigieuze overgang naar het statuut van de Koninklijke Belgische Vereniging voor Reumatologie (KBVR) vond plaats onder het voorzitterschap van dokter Paul-Emile Ortegat.
Om dit jubileum op plechtige wijze te vieren, werden begin november 1976 grootschalige wetenschappelijke en academische activiteiten georganiseerd. De festiviteiten gingen van start op 5 november 1976 met de organisatie van een internationaal reumatologiesymposium (“International Rheumatology Symposium”) in La Hulpe. Aansluitend vonden op 6 en 7 november academische zittingen plaats in Brussel.
Deze academische zitting in Brussel kreeg een bijzonder officieel karakter door de aanwezigheid van Hare Majesteit Koningin Fabiola. Het evenement bracht eveneens vertegenwoordigers samen van de Orde der Artsen, afgevaardigden van de verschillende medische faculteiten van het land, evenals internationale instanties binnen het vakgebied, met name de International League of Associations for Rheumatology (ILAR) en de European League Against Rheumatism (EULAR). De wetenschappelijke uitstraling van dit vijftigjarig jubileum werd versterkt door de deelname van vooraanstaande internationale sprekers, onder wie professor Leon Sokoloff uit New York, expert in de pathologie van het bewegingsapparaat, en professor J.J. de Blecourt van de Rijksuniversiteit Groningen.
Om deze overgang naar de KBVR blijvend te markeren, werd speciaal voor de gelegenheid een herdenkingsmedaille geslagen. Bovendien fungeerde dit vijftigjarig jubileum als een katalysator voor het versterken van de wetenschappelijke onafhankelijkheid van de vereniging. Zoals voorzitter Ortegat in een editoriaal in 1977 benadrukte, was het essentieel dat de Koninklijke Belgische Vereniging voor Reumatologie haar vijftigjarig bestaan bekroonde met een eigen officieel publicatieorgaan. Dit leidde rechtstreeks tot de oprichting van het tijdschrift Acta Rhumatologica, waarmee de definitieve redactionele scheiding van de kinesitherapeuten werd gemarkeerd.
